Evhama Kapılmak Nedir?
İstanbul’da yaşayan biri olarak, her gün farklı insanlarla karşılaşıyor ve onların hayatlarına kısa da olsa tanık oluyorum. Toplu taşımada, sokaklarda, işyerinde gözlemlediğim pek çok sahne bana bir şeyi hatırlatıyor: Evhama kapılmak, çoğu zaman sadece bireysel bir durum değil, toplumsal, kültürel ve cinsiyet temelli bir meselesi olan bir olgu. Peki, evhama kapılmak nedir? Ve bu durum, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden nasıl şekillenir?
1. Evhama Kapılmak: Basit Bir Tanım mı?
Evhama kapılmak, bir durumu abartmak, küçük bir sorun ya da kaygıyı aşırı büyütmek, fazlasıyla endişelenmek olarak tanımlanabilir. Ancak bu basit tanım, aslında derinlemesine incelenmesi gereken bir kavramı anlatıyor. Günlük hayatın akışında herkesin zaman zaman evhama kapılacağı anlar olur; ama bazı insanlar için bu durum çok daha belirgin hale gelebilir. Kimi zaman, toplumsal roller ve beklentiler evhamı tetikler. Kimi zaman da toplumun çeşitli kesimlerine yönelik kalıp yargılar, evhamın daha fazla yerleşmesine sebep olur.
2. Toplumsal Cinsiyet ve Evham: Kadınlar Üzerindeki Baskılar
Toplumsal cinsiyetin evham üzerindeki etkilerini gözlemlemek, İstanbul’daki hızlı yaşamda dikkat çeken bir konu. Kadınlar, genellikle ailelerinden, toplumdan ya da medyadan aldıkları toplumsal cinsiyet rollerine uymak zorunda hissediyorlar. Bu roller, onları sürekli bir kaygı içinde tutuyor. “Ne kadar iyi annesiniz?”, “Ne kadar iyi bir eşsiniz?”, “Ne kadar başarılı bir çalışan veya yöneticisiniz?” Bu sorular, kadınların evhamını besleyen ve onların duygusal yükünü artıran unsurlardır.
Bir gün, işe giderken tramvayda karşılaştığım bir kadının konuşması aklımda kalmıştı. Kendisini sürekli kötü hissettiğinden bahsediyordu. İki çocuk annesi, iş hayatında da başarılı biri olmalı ve sürekli toplumsal normlara göre hareket etmeliydi. Yolda karşılaştığımız kısa sohbetin içinde, “İçimdeki evhamı yenebilmek için ne yapmalıyım?” diye soruyordu. Bir kadın için, hem aile hem iş yaşamındaki başarıyı sürekli dengelemek gerçekten zorlayıcı bir yük. Bu durum, kadınların evhama kapılmalarına yol açan en önemli faktörlerden biri.
3. Çeşitlilik ve Evham: Farklı Kimlikler, Farklı Kaygılar
Toplumsal çeşitliliği ve sosyal adaleti düşündüğümüzde, evhama kapılmanın etkileri, farklı kimlik grupları arasında değişir. İstanbul, pek çok kültürün, etnik kökenin, dini inancın bir arada yaşadığı bir şehir. Her birey, bu çeşitliliğin içinde kendi kimliğine dair farklı baskılarla karşı karşıya kalabiliyor. Örneğin, LGBTQ+ bireyler, toplumsal cinsiyet kimlikleri ve cinsel yönelimleri nedeniyle sürekli bir kaygı ve evham içindeler. Ailelerinden, arkadaşlarından, toplumdan kabul görmemek ya da dışlanmak, bu grubun bireylerinin yaşadığı büyük bir stres kaynağı.
Bir arkadaşım, kısa bir süre önce işyerinde “kendini ifade edemediğini” anlatmıştı. Kadınlık, erkeklik, toplumsal cinsiyet normları dışında bir kimlik deneyimi yaşamak, evhamı tetikleyebiliyor. Kendisini anlatmak, sevdiği şekilde yaşamak için mücadele etmek, ondan büyük bir kaygı doğuruyordu. Bu tür gruplar için evham, sadece kişisel bir duygu değil, toplumsal normların onlara uyguladığı baskının bir sonucu.
4. Sosyal Adalet ve Evham: Eşitsizliklerin Derin Etkisi
Evhama kapılmak, sadece bireysel bir mesele değil, aynı zamanda eşitsizliklerin derinlemesine etkisini gösteren bir toplumsal dinamiği de yansıtıyor. Sosyal adaletin eksik olduğu yerlerde, insanlar daha fazla kaygı ve evham duyabiliyorlar. Özellikle, düşük gelirli ya da marjinalleşmiş topluluklar için evham, daha yoğun yaşanabilir. Ekonomik zorluklar, sağlık güvencesizliği ve eğitim imkanlarına erişim gibi faktörler, evhamın artmasına yol açar.
Geçenlerde, evimin yakınındaki bir mahallede çalışan bir temizlik işçisiyle sohbet ettim. Zaman zaman iş yerinde, patronlarının kendisini yeterince değerli görmediğinden bahsediyordu. Evhamı, hep ekonomik kaygılarla ilişkiliydi. Ailesine bakabilmek, geçimini sağlayabilmek için her gün biraz daha fazla endişeleniyordu. Bu, toplumun daha az avantajlı kesimlerinde sıklıkla görülen bir durumdur ve evham, sistemin dayattığı eşitsizliklerin bir sonucudur.
5. Evhamı Yenmek: Toplumsal Değişimin Rolü
Evhama kapılmak, bir anlamda insanın toplumsal baskılarla nasıl şekillendiğinin bir yansımasıdır. Bunu değiştirebilmek, yalnızca bireysel bir çaba değil, toplumsal bir dönüşüm gerektirir. Kadınlar, LGBTQ+ bireyler, düşük gelirli insanlar ve diğer gruplar için toplumsal yapıyı dönüştürmek, daha eşitlikçi bir yaşam alanı yaratmak, evhamın azalmasına yardımcı olacaktır.
Sivil toplum kuruluşlarında çalışırken, farklı gruplardan gelen bireylerle yaptığım çalışmalar, bana şunu gösterdi: Gerçek değişim, bir araya gelip birlikte sesimizi duyurmaktan geçiyor. Toplum olarak birbirimize destek olmak, evhamı yenmenin en güçlü yolu. Kendi kimliklerini özgürce ifade edebilen, toplumsal eşitsizliklerle savaşan bir toplumda, evham da azalacaktır.
Sonuç: Birlikte Daha Güçlüyüz
Evhama kapılmak, her ne kadar kişisel bir durum gibi görünse de, toplumsal yapılarla doğrudan ilişkilidir. Kadınlardan LGBTQ+ bireylere, düşük gelirli insanlardan farklı etnik gruplara kadar her birey, toplumsal baskılardan farklı şekilde etkileniyor. Bu baskılar, evhamı körüklüyor. Ancak toplumsal değişim, eşitlik ve sosyal adalet için attığımız her adım, bu evhamı azaltabilir. Hep birlikte daha güçlü bir toplum yaratmak, kaygıların ve evhamların önüne geçmek için en büyük adım olacaktır.